Mensen in uniform - toneelstuk in zes scènes van Koen D'Haene, over de Grote Oorlog

‘Mensen in uniform’ schetst in zes scènes een levendig beeld van de eerste oorlogsmaanden in de West-Vlaamse gemeente Wevelgem.
De eerste scène vertelt over de toenemende oorlogsangst na het nieuws van de moord op de Oostenrijkse kroonprins (28 juni), de laatste scène speelt zich af op kerstavond 1914, als de Duitsers Weihnachten vieren in de Sint-Hilariuskerk.

De historische achtergrond is waarheidsgetrouw en geeft een beeld van het dagelijks leven tijdens de eerste oorlogsmaanden. Heel veel plaatselijke feiten, anekdotes en gebeurtenissen zijn historisch te situeren. Ze zijn gebaseerd op het nog ongepubliceerde oorlogsdagboek van Felix Vervenne (1864-1952), die tijdens Wereldoorlog I directeur was van de gemeenteschool in Wevelgem.

‘Mensen in uniform’ vertelt het wedervaren van de fictieve familie van Alfons Demeyere, zijn vrouw Marie (tevens pastoorsmeid) en hun zoon Jozef (ca. 23) en dochter Magdalena (ca. 18).
Deze eenvoudige vlasserfamilie krijgt erg te lijden onder de oorlogswaanzin: zoon Jozef wordt gemobiliseerd, deserteert en duikt onder. Dochter Magdalena wordt getroffen door een inslaande bom en is het eerste burgerslachtoffer in Wevelgem.

Pastoor Van Lerberghe, de Duitse soldaat-stationsoverste Hans Hirsch, Ortskommandant Von Jagemann, schepen Bevernage en gemeentesecretaris Debrabandere zijn ‘historische’ personages.

Naast de vier gezinsleden Demeyere zijn er nog enkele terugkerende personages: Leonie en Agnes (vriendinnen van Magdalena), Denise (moeder van Leonie, vriendin van Marie), Georgette (vriendin van Marie en Denise), de Duitse soldaat Dietrich.

Elke scène is opgebouwd rond een reële lokale gebeurtenis en doorspekt met waargebeurde feiten en faits-divers.

Mensen in uniform by Draft2Digital

De oversteek, een toneelstuk van Jan Vanaudenaerde, naar het gelijknamige boek van Koen D'Haene

1912. Aloïs ontvlucht de armoede en de werkloosheid die hem als vlasarbeider langs de Leie te wachten staan. Hij waagt zijn kans en emigreert met een schip van de Red Star Line naar Amerika. In New York wordt hij verliefd op het Duitse meisje Lore.
1914. De Eerste Wereldoorlog dwarsboomt de plannen van Aloïs. Hij meldt zich aan als vrijwilliger...

Koen D’haene schreef meer dan tien jaar geleden een ijzersterke roman over immigratie en heimwee, oorlog en moed. In het kader van de herdenking van Wereldoorlog I kreeg dit verhaal een tweede leven, ook in een schitterende theaterbewerking van Jan Vanaudenaerde, die zowel volwassenen als jongeren zal aanspreken.

"Omdat mensen nog altijd niet beseffen dat oorlog geen oplossing is… omdat er nog altijd mensen zijn die in hun land van herkomst gaan strijden… omdat er nog altijd mensen van vreemde origine zijn die hier kwamen studeren en omwille van discriminatie naar hun vaderland terugkeren… omdat het Red Star Line museum de moeite waard is… en omdat wereldoorlog één nooit mag vergeten worden…"

"De oversteek"  ging in première op 5, 6 en 7 december 2014 in CC Guldenberg Wevelgem, in een productie van de Gregoriusgilde Wevelgem.

Het boek waarop het toneelstuk werd gebaseerd, is o.a. hier verkrijgbaar.

De oversteek, een toneelstuk by Draft2Digital

Verteltheater / Muziektheater: Scharpenelle, klein verhaal van een Grote Oorlog

Aan de basis van deze tekst voor vertel- en muziektheater, die zich ook "gewoon" laat lezen, ligt een waar gebeurd verhaal uit de eerste dagen van de WOI. Vijf Vlaamse soldaten vinden een meisje van ongeveer drie jaar oud in een door shrapnell doorboord huis. Ze adopteren haar, houden haar als een soort mascotte bij zich en noemen haar "Elisabeth Shrapnell". 

Bij de inval van de Duitsers in Leuven werd een verschrikkelijk bloedbad aangericht onder de burgerbevolking; oorlogspropaganda deed de Duitse soldaten immers overal ‘franc-tireurs’ zien. Onder de slachtoffers: het gezin van dokter Scherpeneel. Zijn vrouw blijft dood achter, hijzelf overleeft de wreedheden, hun dochtertje van drie is spoorloos. Een paar jaar later hoort hij dat achter de IJzer, in het tot veldhospitaal omgevormde Hotel Océan (De Panne), een oorlogsweesje werd opgenomen. Het meisje noemt zich ‘Scharpenelle’. Hij denkt dat dit zijn dochtertje Isabel moet zijn en gaat naar haar op zoek. Wanneer dit meisje niet zijn dochter blijkt te zijn, adopteert hij haar.
In 1938 – Isabel Scherpeneel is dan vooraan in de twintig – gaat zij op zoek naar haar verleden. Ze stoot op het verhaal van vijf Vlaamse soldaten die aan het front een meisje vonden van ongeveer drie jaar oud te midden van een door shrapnell doorboord huis. Van haar ouders was geen spoor te bekennen, haar twee zusjes bleven verminkt achter. Foto’s van de verminkte lijkjes gingen de wereld rond en werden ingezet als propaganda om de Amerikaanse publieke opinie zo ver te krijgen dat de USA daadwerkelijk zou deelnemen aan het conflict. Het meisje dat het bombardement overleefde, werd geadopteerd door de vijf soldaten die haar als een soort mascotte bij zich hielden. Ze noemden haar Elisabeth Shrapnell. Ook van dit gegeven werd dankbaar gebruik gemaakt in de propaganda: men gaf een prentbriefkaart uit waarop de vijf soldaten poseerden met Elisabeth Shrapnell en één van de soldaten maakte een liedje over haar.
Is Scharpenelle dan eigenlijk deze Elizabeth Shrapnell? Uiteindelijk moesten de soldaten Elizabeth Shrapnell ‘afgeven’, maar niet nadat zij haar plechtig beloofd hadden ooit terug te keren. Eén van de vijf zou de Grote Oorlog toch wel overleven? Hij zou dan haar vader zijn... 
Scharpenelle probeert uit te zoeken wat er van de vijf soldaten geworden is en komt uiteindelijk in een Internationaal Militair Hospitaal terecht.
Een artikel uit de krant vertelt over een afgelegen deel van dit ziekenhuis het volgende: ‘Vreemdelingen mogen het niet naderen, oud verpleegden van het ziekenhuis, die het geheim weten, blijven vrijwillig uit de buurt. De eenigen, wien de toegang niet geweigerd wordt, zijn een zestal met zorg uitgekozen doctoren en ongeveer 25 verpleegsters. In dit gebouw leven 80 ‘doode mannen’, slachtoffers van den wereldoorlog. De wereld gelooft, dat zij dood zijn, zelfs hun familieleden is officieel meegedeeld, dat zij gevallen zijn. Op de officieele doodenlijsten komen zij voor onder de namen van hen, “die gevallen zijn op het veld van eer”. Maar zij leven nog steeds! De reden voor hun geheime afzondering is hun afgrijslijk uiterlijk en hun verminkingen, veroorzaakt door bommen en gifgassen. Ieder van deze 80 wrakken, die eens mannen waren, is nu geheel verlamd, blind, doof en stom. Het eenige, dat zij volgens hun verzorgers kunnen doen, is ademhalen en eten. (…) Zij liggen in bedden, die den vorm hebben van waschmanden, waarin zij gemakkelijker verpleegd kunnen worden dan in gewone bedden. Sommigen waren bijna nog jongens, toen de oorlog uitbrak, die hen misvormde tot wezens, hulpeloozer dan een dier.’
En zo is 'Scharpenelle, klein verhaal van een Grote Oorlog' in wezen opgebouwd uit verschillende waar gebeurde kleine verhalen, authentieke liedjes en gedichten, die een mozaïek schetsten van de gruwelen van de Eerste Wereldoorlog.

Available ebook reading formats

Single purchase gains access to all formats. How to download ebooks to e-reading devices and apps.

Format	Full Book	Sample First 60%
Online Reading (HTML, good for sampling in web browser)	Buy	View sample
Kindle (.mobi for Kindle devices and Kindle apps)	Buy	Download sample
Epub (Apple iPad/iBooks, Nook, Sony Reader, Kobo, and most e-reading apps including Stanza, Aldiko, Adobe Digital Editions, others)	Buy	Download sample
PDF (good for reading on PC, or for home printing)	Buy	No sample available
RTF (readable on most word processors)	Buy	No sample available
LRF (Use only for older model Sony Readers that don't support .epub)	Buy	Download sample
Palm Doc (PDB) (for Palm reading devices)	Buy	Download sample
Plain Text (download) (flexible, but lacks much formatting)	Buy	No sample available
Plain Text (view) (viewable as web page)	Buy	No sample available

OPVOERINGSRECHT

Dit werk mag slechts opgevoerd worden nadat dit ebook en het muziekalbum Scharpenelle werden aangekocht, schriftelijke toestemming werd verkregen van Patrick Bernauw & de Scriptomanen vzw: info@inter-actief.be; en indien de verschuldigde auteursrechten werden betaald aan S.A.B.A.M., Aarlenstraat 75-77 te 1040 Brussel. Indien men niet voldoet aan de hier opgesomde voorwaarden, worden de geldende auteursrechten met 100% verhoogd.

Dit stuk werd bekroond met de Visser Neerlandia Prijs 2005.

Het jaar is 1939. De plaats is onbepaald. Misschien bevinden we ons in de ziekenboeg van een gevangenis of in een gesloten psychiatrische inrichting.

Een MAN zit in een rolstoel, in een volgspot. Hij is geheel in het zwart gekleed. Een VROUW zit  op een barkruk, in een volgspot. Zij is geheel in het wit gekleed.

Er is een KOOR VAN STRAATMUZIKANTEN, SPOOKSOLDATEN & VERPLEEGSTERS, dat gedichten voordraagt, liedjes zingt, commentaar levert. Zie hiervoor het muziekalbum Scharpenelle:

http://audiotheater.bandcamp.com/album/scharpenelle

(Productie: Compagnie de Ballade & Theater Strobos, Evergem.)

Er worden “Scharpenelle Aquarellen” in wit, grijs en zwart geprojecteerd, op een ezel gezet, of getoond als “plakkaten” (cfr. volkszangers). Deze “Scharpenellen” zijn verkrijgbaar in jpg via het emailadres.